Storyboard چیست؟
( استوری‌برد چگونه به ساخت فیلم کمک می‌کند؟)
قبل از اینکه دوربین روشن شود، کارگردان و گروه فیلم‌سازی باید بدانند هر صحنه قرار است چطور دیده شود. دوربین کجا قرار بگیرد؟ شخصیت‌ها کجا باشند؟ نما نزدیک باشد یا باز؟ دوربین ثابت بماند یا حرکت کند؟
یکی از ابزارهایی که برای پاسخ دادن به این سؤال‌ها استفاده می‌شود، Storyboard یا استوری‌برد است.
استوری‌برد در ساده‌ترین تعریف، مجموعه‌ای از طرح‌ها و تصاویر پشت سر هم است که نشان می‌دهد صحنه‌های فیلم تقریباً چگونه قرار است فیلم‌برداری شوند. این تصاویر لزوماً نقاشی‌های حرفه‌ای و پرجزئیات نیستند؛ حتی طرح‌های ساده و ابتدایی هم می‌توانند برای برنامه‌ریزی یک صحنه مفید باشند.
در این مقاله بررسی می‌کنیم Storyboard چیست، چه کاربردی دارد، چه تفاوتی با Shot List دارد، چه کسی آن را طراحی می‌کند و چرا در فیلم‌های سینمایی و پروژه‌های پیچیده اهمیت زیادی دارد.
Storyboard چیست؟
Storyboard یا استوری‌برد مجموعه‌ای از تصاویر متوالی است که برای نمایش بصری صحنه‌ها و نماهای یک فیلم یا پروژه تصویری تهیه می‌شود.
هر تصویر معمولاً یک قاب تقریبی از آن چیزی است که قرار است در فیلم دیده شود.
در یک Storyboard ممکن است مواردی مانند این‌ها مشخص شوند:
موقعیت دوربین
جای شخصیت‌ها
جهت حرکت
نوع قاب
زاویه دوربین
حرکت احتمالی دوربین
ارتباط شخصیت‌ها با محیط
ترتیب نماها
بنابراین می‌توان گفت Storyboard نوعی نقشه تصویری برای فیلم‌برداری است.
چرا از Storyboard استفاده می‌شود؟
تصور کنید کارگردان قرار است یک صحنه پیچیده را فیلم‌برداری کند؛ مثلاً شخصیت اصلی وارد یک ساختمان می‌شود، با دشمن خود روبه‌رو می‌شود، تعقیب‌وگریز آغاز می‌شود و در نهایت انفجاری اتفاق می‌افتد.
توضیح دادن تمام این اتفاقات فقط با کلمات می‌تواند دشوار باشد.
اما اگر صحنه به چند قاب تصویری تقسیم شود، گروه فیلم‌سازی خیلی راحت‌تر متوجه می‌شود که قرار است چه چیزی ضبط شود.
به همین دلیل Storyboard می‌تواند به:
برنامه‌ریزی نماها
هماهنگی عوامل
کاهش اشتباهات
صرفه‌جویی در زمان
کنترل هزینه
تصور بهتر صحنه
کمک کند.
Storyboard در کدام مرحله از ساخت فیلم تهیه می‌شود؟
Storyboard معمولاً در مرحله Pre-Production یا پیش‌تولید آماده می‌شود.
یعنی قبل از اینکه فیلم‌برداری اصلی آغاز شود.
البته ممکن است Storyboard در طول تولید نیز تغییر کند یا بعضی نماها دوباره طراحی شوند.
در پروژه‌های بزرگ، برخی صحنه‌های مهم ممکن است مدت زیادی قبل از فیلم‌برداری به‌صورت دقیق طراحی شوند.
چه کسی Storyboard را طراحی می‌کند؟
شخصی که وظیفه طراحی Storyboard را بر عهده دارد می‌تواند Storyboard Artist یا هنرمند استوری‌برد باشد.
اما طراحی استوری‌برد معمولاً با دیدگاه کارگردان انجام می‌شود.
بسته به پروژه، افراد مختلفی ممکن است در این فرآیند مشارکت داشته باشند:
کارگردان
Storyboard Artist
فیلم‌بردار
طراح تولید
تیم جلوه‌های ویژه
طراح اکشن
در صحنه‌های پیچیده، همکاری میان این افراد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آیا Storyboard باید زیبا و حرفه‌ای باشد؟
نه.
هدف اصلی Storyboard زیبایی هنری تصویر نیست؛ هدف این است که ایده صحنه به‌وضوح منتقل شود.
یک استوری‌برد ممکن است بسیار ساده باشد و فقط با چند خط:
جای شخصیت
جای دوربین
جهت حرکت
را نشان دهد.
بنابراین یک Storyboard ساده اما قابل‌فهم می‌تواند از یک نقاشی بسیار زیبا ولی مبهم کاربردی‌تر باشد.
Storyboard چه اطلاعاتی را نشان می‌دهد؟
بسته به پروژه، اطلاعات مختلفی می‌تواند کنار تصاویر Storyboard قرار بگیرد.
مثلاً:
Shot 01 — Wide Shot
شخصیت وارد اتاق می‌شود.
Shot 02 — Medium Shot
شخصیت به سمت میز حرکت می‌کند.
Shot 03 — Close-Up
نمای نزدیک از چهره شخصیت.
Shot 04 — Over-the-Shoulder
شخصیت مقابل فرد دیگری قرار می‌گیرد.
این اطلاعات باعث می‌شوند استوری‌برد علاوه بر جنبه تصویری، به یک ابزار برنامه‌ریزی تبدیل شود.
انواع نما در Storyboard
یکی از کاربردهای مهم Storyboard مشخص کردن نوع نماست.
برای مثال:
Wide Shot
نمای باز که بخش زیادی از محیط را نشان می‌دهد.
Medium Shot
نمایی با فاصله متوسط که معمولاً شخصیت و بخشی از محیط اطراف او را نشان می‌دهد.
Close-Up
نمای نزدیک که بیشتر روی صورت یا یک جزئیات خاص تمرکز دارد.
Extreme Close-Up
نمای بسیار نزدیک از یک جزئیات کوچک، مانند چشم یا یک شیء.
این انتخاب‌ها می‌توانند روی نحوه روایت صحنه تأثیر بگذارند.
زاویه دوربین در Storyboard
Storyboard می‌تواند برای مشخص کردن زاویه دوربین نیز استفاده شود.
برای مثال:
High Angle
Low Angle
Eye Level
Overhead Shot
Dutch Angle
کارگردان با استفاده از این زوایا می‌تواند اطلاعات خاصی درباره شخصیت یا فضای صحنه منتقل کند.
حرکت دوربین چگونه در Storyboard نشان داده می‌شود؟
حرکت دوربین نیز می‌تواند در استوری‌برد مشخص شود.
برای مثال:
حرکت به جلو
حرکت به عقب
Pan
Tilt
Tracking
حرکت دوربین در اطراف شخصیت
معمولاً برای نمایش حرکت از فلش‌ها یا علامت‌های گرافیکی استفاده می‌شود.
البته Storyboard نمی‌تواند تمام حس و حرکت واقعی دوربین را به‌طور کامل شبیه‌سازی کند، اما یک تصویر کلی از آنچه باید اتفاق بیفتد ارائه می‌دهد.
Storyboard برای صحنه‌های اکشن چه کاربردی دارد؟
یکی از مهم‌ترین کاربردهای Storyboard در صحنه‌های اکشن است.
صحنه‌های اکشن معمولاً شامل عوامل زیادی هستند:
بازیگران
بدلکاران
دوربین
خودرو
تجهیزات ایمنی
انفجار
جلوه‌های ویژه
تعداد زیادی نما
اگر چنین صحنه‌ای بدون برنامه‌ریزی دقیق فیلم‌برداری شود، احتمال اشتباه و افزایش هزینه بالا می‌رود.
Storyboard کمک می‌کند قبل از شروع فیلم‌برداری، ساختار کلی صحنه مشخص شود.
Storyboard و جلوه‌های ویژه
در فیلم‌هایی که از VFX و CGI استفاده می‌کنند، Storyboard اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
فرض کنید قرار است شخصیتی در مقابل یک موجود دیجیتالی قرار بگیرد.
ممکن است موجود در زمان فیلم‌برداری هنوز وجود نداشته باشد.
بنابراین گروه باید از قبل بداند:
موجود کجا قرار خواهد گرفت؟
شخصیت به کدام سمت نگاه کند؟
دوربین چه زاویه‌ای داشته باشد؟
اندازه موجود نسبت به شخصیت چقدر باشد؟
حرکت شخصیت چگونه انجام شود؟
Storyboard می‌تواند در برنامه‌ریزی چنین صحنه‌هایی بسیار مفید باشد.
این موضوع ارتباط مستقیمی با مقاله‌های قبلی ما درباره CGI و VFX دارد.
Storyboard در فیلم‌های علمی‌تخیلی
فیلم‌های علمی‌تخیلی معمولاً محیط‌ها، موجودات و اتفاقاتی دارند که ممکن است در زمان فیلم‌برداری واقعی نباشند.
به همین دلیل برنامه‌ریزی تصویری اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
برای صحنه‌هایی مانند:
نبرد فضایی
شهرهای آینده
موجودات دیجیتالی
انفجارهای بزرگ
جهان‌های خیالی
Storyboard می‌تواند به تیم تولید کمک کند تا قبل از ساخت نهایی، ایده صحنه را تصور کند.
Storyboard در فیلم‌های معمولی هم استفاده می‌شود؟
بله.
Storyboard فقط مخصوص فیلم‌های اکشن یا پرهزینه نیست.
حتی یک صحنه ساده گفت‌وگو بین دو شخصیت نیز می‌تواند با Storyboard برنامه‌ریزی شود.
البته میزان جزئیات آن به نیاز پروژه بستگی دارد.
در بعضی فیلم‌ها کارگردان فقط برای چند صحنه مهم از Storyboard استفاده می‌کند.
در پروژه‌های دیگر ممکن است تعداد بسیار زیادی از نماها از قبل طراحی شوند.
Storyboard در انیمیشن چه اهمیتی دارد؟
Storyboard در انیمیشن اهمیت بسیار زیادی دارد.
در انیمیشن، قبل از اینکه بسیاری از تصاویر نهایی ساخته شوند، باید مشخص باشد داستان و نماها چگونه پیش می‌روند.
Storyboard کمک می‌کند:
ترتیب صحنه‌ها مشخص شود.
ریتم داستان بررسی شود.
حرکت شخصیت‌ها برنامه‌ریزی شود.
مشکلات داستانی زودتر شناسایی شوند.
در بسیاری از پروژه‌های انیمیشنی، Storyboard یکی از مراحل بسیار مهم توسعه فیلم است.
Storyboard و Pre-Visualization چه تفاوتی دارند؟
Pre-Visualization یا Previs نوع پیشرفته‌تری از برنامه‌ریزی بصری است که می‌تواند با استفاده از مدل‌های سه‌بعدی و تصاویر متحرک، اجرای یک صحنه را قبل از فیلم‌برداری شبیه‌سازی کند.
تفاوت ساده این دو را می‌توان این‌طور بیان کرد:
Storyboard:
تصاویر ثابت و پشت سر هم
Previs:
شبیه‌سازی متحرک و تقریبی صحنه
Previs در پروژه‌های بزرگ، به‌خصوص فیلم‌های اکشن و جلوه‌محور، می‌تواند بسیار کاربردی باشد.
تفاوت Storyboard و Shot List چیست؟
این دو اصطلاح بسیار به یکدیگر مرتبط‌اند اما یکی نیستند.
Storyboard
یک نمایش تصویری از صحنه‌ها و نماهاست.
Shot List
یک فهرست مکتوب از نماهایی است که باید فیلم‌برداری شوند.
برای مثال:
Storyboard:
تصویر یک نمای نزدیک از شخصیت را نشان می‌دهد.
Shot List:
می‌نویسد:
Shot 12 — Close-Up — Character A
بنابراین می‌توان گفت این دو ابزار می‌توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند.
تفاوت Storyboard و فیلم‌نامه چیست؟
فیلم‌نامه بیشتر درباره داستان، صحنه‌ها، شخصیت‌ها و دیالوگ‌ها است.
Storyboard بیشتر درباره نحوه دیده شدن آن داستان است.
مثلاً فیلم‌نامه می‌تواند بگوید:
شخصیت وارد اتاق می‌شود و نامه‌ای را روی میز می‌بیند.
Storyboard می‌تواند نشان دهد:
نمای باز از اتاق
ورود شخصیت
نمای نزدیک نامه
نگاه شخصیت به نامه
در نتیجه Storyboard پلی میان فیلم‌نامه و اجرای تصویری فیلم ایجاد می‌کند.
آیا Storyboard قبل از انتخاب بازیگران ساخته می‌شود؟
الزاماً نه.
ترتیب دقیق مراحل تولید می‌تواند متفاوت باشد.
گاهی شخصیت‌ها و بازیگران از قبل مشخص شده‌اند و Storyboard بر اساس آن‌ها طراحی می‌شود.
در پروژه‌های دیگر ممکن است طراحی‌های اولیه Storyboard قبل از نهایی شدن تمام انتخاب‌ها انجام شوند.
بنابراین نمی‌توان یک ترتیب کاملاً ثابت برای تمام پروژه‌ها تعیین کرد.
آیا Storyboard باعث کاهش هزینه تولید می‌شود؟
در بسیاری از پروژه‌ها می‌تواند به کنترل هزینه کمک کند.
چرا؟
چون گروه تولید می‌تواند قبل از فیلم‌برداری متوجه شود:
چه نماهایی لازم است.
چه تجهیزاتی نیاز است.
کدام صحنه پیچیده است.
چند موقعیت دوربین لازم است.
چه بخش‌هایی نیاز به VFX دارند.
این برنامه‌ریزی می‌تواند از فیلم‌برداری‌های غیرضروری جلوگیری کند.
البته تهیه Storyboard به‌خودی‌خود تضمین نمی‌کند که یک پروژه ارزان‌تر تمام شود.
آیا همه کارگردان‌ها از Storyboard استفاده می‌کنند؟
خیر.
بعضی کارگردان‌ها برای تعداد زیادی از صحنه‌ها Storyboard تهیه می‌کنند.
بعضی دیگر ترجیح می‌دهند بخش بیشتری از تصمیمات تصویری را هنگام فیلم‌برداری و در تعامل با بازیگران و عوامل شکل دهند.
بنابراین میزان استفاده از Storyboard به:
سبک کارگردان
نوع فیلم
بودجه
پیچیدگی صحنه
زمان تولید
بستگی دارد.
Storyboard چه زمانی تغییر می‌کند؟
استوری‌برد یک سند کاملاً غیرقابل‌تغییر نیست.
ممکن است بعد از:
تمرین بازیگران
بررسی لوکیشن
تست دوربین
تغییر فیلم‌نامه
تصمیم جدید کارگردان
Storyboard نیز تغییر کند.
هدف آن کمک به تولید است، نه اینکه گروه فیلم‌سازی را به یک روش کاملاً ثابت محدود کند.
یک Storyboard خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟
یک Storyboard مناسب باید بیش از هر چیز قابل‌فهم باشد.
ویژگی‌های مهم آن عبارت‌اند از:
نمایش واضح قاب
مشخص بودن شخصیت‌ها
مشخص بودن جهت حرکت
مشخص بودن نوع نما
هماهنگی با فیلم‌نامه
اطلاعات کافی درباره حرکت دوربین
قابلیت استفاده برای عوامل تولید
لازم نیست حتماً بسیار زیبا باشد.
آیا می‌توان با ابزارهای دیجیتال Storyboard ساخت؟
بله.
امروزه Storyboard می‌تواند با روش‌های مختلفی تهیه شود:
طراحی روی کاغذ
نرم‌افزارهای طراحی
ابزارهای سه‌بعدی
تصاویر مرجع
ابزارهای دیجیتال پیش‌تصویرسازی
انتخاب ابزار به نوع پروژه و نیاز گروه بستگی دارد.
جمع‌بندی؛
چرا Storyboard مهم است؟
Storyboard یکی از ابزارهای مهم مرحله پیش‌تولید است که به فیلم‌سازان اجازه می‌دهد قبل از فیلم‌برداری، تصویر تقریبی صحنه‌ها و نماها را ببینند.
این ابزار می‌تواند برای برنامه‌ریزی:
قاب‌بندی
زاویه دوربین
حرکت دوربین
جای شخصیت‌ها
ترتیب نماها
صحنه‌های اکشن
جلوه‌های ویژه
استفاده شود.
Storyboard در فیلم‌های بزرگ و پیچیده اهمیت ویژه‌ای دارد، اما در پروژه‌های ساده نیز می‌تواند به سازمان‌دهی بهتر فیلم‌برداری کمک کند.
در نهایت، فیلم‌نامه به ما می‌گوید چه اتفاقی می‌افتد و Storyboard کمک می‌کند تصور کنیم این اتفاق چگونه دیده خواهد شد.
سوالات متداول
Storyboard چیست؟
Storyboard مجموعه‌ای از تصاویر متوالی است که نحوه تقریبی اجرای تصویری صحنه‌ها و نماهای یک فیلم را نشان می‌دهد.
آیا Storyboard همان فیلم‌نامه است؟
خیر. فیلم‌نامه داستان، صحنه‌ها و دیالوگ‌ها را مشخص می‌کند، در حالی که Storyboard بیشتر روی نمایش تصویری و نحوه فیلم‌برداری تمرکز دارد.
تفاوت Storyboard و Shot List چیست؟
Storyboard یک برنامه تصویری است، اما Shot List فهرستی مکتوب از نماهایی است که باید ضبط شوند.
چه کسی Storyboard را طراحی می‌کند؟
معمولاً Storyboard Artist با همکاری و نظر کارگردان آن را طراحی می‌کند.
آیا همه فیلم‌ها Storyboard دارند؟
خیر. میزان استفاده از Storyboard به نوع پروژه، سبک کارگردان و پیچیدگی صحنه‌ها بستگی دارد.
Storyboard در فیلم‌های VFX چه کاربردی دارد؟
به تیم تولید کمک می‌کند قبل از فیلم‌برداری، جای شخصیت‌ها، دوربین و عناصر دیجیتالی را برنامه‌ریزی کند.
